Công trình thi công trước khi có phê duyệt tổng dự toán, quyết định chỉ định thầu, thậm chí trước cả khi có... kế hoạch đấu thầu; sai khối lượng ở mức độ lớn, phải giảm trừ quyết toán; chỉ định thầu... Đó là những sai phạm mới được "khui" ra khi cơ quan chức năng kiểm tra việc quản lý đầu tư xây dựng cơ bản tại TP. Hồ Chí Minh. Đây được xem là hành động "tiền trảm, hậu tấu" của lãnh đạo TP.

Lãng phí và... dôi dư

Khi kiểm tra dự án cầu Phạm Văn Chí (Quận 6), cơ quan chức năng sững sờ khi thấy thiết kế cây cầu không tuân thủ các tiêu chuẩn của Nhà nước về thiết kế cầu đường bộ: Thiết kế cầu có độ tĩnh không thông thuyền quá thấp, chỉ 0,5m (trong khi theo tiêu chuẩn Việt Nam về phân cấp kỹ thuật đường thủy nội địa, độ tĩnh không thông thuyền khi mực nước cao là 2,5m); nền đường vào cầu có độ dốc lớn, vượt quá tiêu chuẩn thiết kế, dễ gây tai nạn giao thông...

Đi sâu vào tìm hiểu ở một số Ban quản lý dự án (BQL), ngành chức năng phát hiện các Ban này đều không tôn trọng ý kiến thẩm định của thiết kế kỹ thuật, gây thiệt hại cho Ngân sách Nhà nước (NSNN). Điển hình như tại dự án cầu Rạch Ông, chủ đầu tư (Khu quản lý Giao thông Đô thị số 1) đã không báo cáo Sở Giao thông vận tải (GTVT) ý kiến kiến nghị của cơ quan thẩm định thiết kế về việc không cắt bỏ phần thép cũ của cầu Rạch Ông, gây lãng phí hơn 430 triệu đồng.

Kiểm tra việc quyết toán của 21 dự án - gói thầu, ngành chức năng còn xác định giá trị chênh lệch lên tới gần 3 tỷ đồng. Hơn 2,4 tỷ đồng trong đó đã được kiến nghị thu hồi nộp NSNN. 12 dự án, gói thầu còn lại chưa thẩm tra quyết toán cũng xác định được chênh lệch hơn 8,5 tỷ đồng (trong đó kiến nghị thu hồi nộp NSNN hơn 5 tỷ đồng).

Nguyên nhân chênh lệch được xác định chủ yếu là do sai khối lượng (hơn 4,6 tỷ đồng), sai đơn giá... Cơ quan chức năng đã kiến nghị giảm quyết toán ở một số công trình (trong đó có dự án cầu Rạch Ông) với con số kỷ lục "giá trị giảm quyết toán bằng 12,8% giá trị quyết toán". Tại dự án cầu Phạm Văn Chí, số giảm là 5,2%, dự án Trường Giáo dục giải quyết việc làm số 4, con số đề nghị giảm quyết toán gần 980 triệu đồng (5,1% giá trị đề nghị quyết toán của dự án)...

Phê duyệt hình thức

Quá trình kiểm tra của cơ quan chức năng phát hiện hàng loạt dự án, gói thầu có dấu hiệu bất bình thường nhưng không được xem xét. Nhiều dự án khác được làm theo kiểu "tiền trảm hậu tấu". Tại gói thầu cung cấp lắp đặt thiết bị thay thế thuộc Dự án đầu tư thiết bị thay thế (Đài Phát thanh truyền hình TP), bảng liệt kê cung cấp hàng hóa của hồ sơ mời thầu có lỗi chính tả giống với lỗi chính tả trong bảng chào giá chi tiết của hai nhà thầu Cty Viettronimex (đơn vị sau đó trúng thầu) và Cty Vinematim. Phần thuyết minh kỹ thuật trong hồ sơ của 2 nhà thầu này giống nhau, thậm chí cả... lỗi chính tả.

Tuy nhiên, trong quá trình đánh giá hồ sơ dự thầu, chủ đầu tư đã không phát hiện kịp thời, không làm rõ những dấu hiệu bất bình thường này. Sau này, khi giải trình với cơ quan chức năng, Sở Kế hoạch và Đầu tư TP giải thích là "chỉ so sánh giữa hồ sơ dự thầu và hồ sơ mời thầu, chứ không so sánh hồ sơ của các đơn vị dự thầu với nhau, nên không phát hiện được".

Đánh giá về tình trạng này, có người cho rằng: Việc phê duyệt chỉ là hợp thức hóa cho chủ đầu tư ưu ái các dự án, các gói thầu đã được "nhắm trước".

Lung tung chỉ định thầu

Quá trình kiểm tra đã phát hiện 10 gói thầu xây lắp thiết bị (giá trị trên 1 tỷ đồng) và 8 gói thầu (giá trị trên 500 triệu) được chỉ định thầu theo chủ trương của UBND TP. Ngoài 3 gói thầu mua sắm thiết bị của Công an TP, các gói thầu còn lại được xác định là chưa phù với Nghị định 14/CP của Chính phủ về quy chế đấu thầu.

Nhận xét về lý do xin được đấu thầu hạn chế của 131 gói thầu theo chủ trương của UBND TP. Hồ Chí Minh, cơ quan chức năng cho rằng: Phần lớn những lý do này không hợp quy định về điều kiện đấu thầu hạn chế theo Quy chế đấu thầu ban hành kèm theo Nghị định 88/CP của Chính phủ. Phải chăng lãnh đạo TP. Hồ Chí Minh định lập riêng "cơ chế", bỏ qua quy định của Chính phủ?...